ل

ان الحمد لله نحمده و نستعینه و نستغفره، و نعوذ بالله من شرور انفسنا، و سیئات اعمالنا، من یهده الله فلا مضل له، و من یضلل فلا هادی له، و اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له، و اشهد ان محمداٌ عبده و رسوله.

« یأیها الذین ءامنوا إذا نودی للصلوة  من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر الله و ذروا البیع ذلکم خیر لکم إن کنتم تعلمون » [ جمعه: ۹]

ای کسانی که ایمان آورده اید، هنگامی که برای نماز جماعت در روز جمعه ندا زده می شود، به سوی ذکر خدا بشتابید و هرگونه خرید و فروش را رها سازید. این برای شما بهتر است، اگر بدانید.

جمعه در نزد خداوند افضل ترین روزها به حساب می آید ویژگی هایی به خود اختصاص داده و رخدادهای متعددی در آن به وقوع پیوسته از جمله خلقت آدم، دخول و خروجش از بهشت و وفات او در این روز بوده است.

خداوند روز جمعه را از امتهای گذشته مانند یهود و نصاری پنهان نمود و به ما توفیق یافتن آن را داد تا بتوانیم عبادت هایی را در آن روز انجام داده از فضلش بهرمند شویم و اگرچه در دنیا آخرین امتها می باشیم اما در آخرت گوی سبقت را از دیگران می بریم و به فرموده پیامبر صلی الله علیه و سلم: « نحن الآخرون السابقون یوم القیامة ». [بخاری:۶۶۲۴ ]

قیامت در چنین روزی به پا خواهد شد و جمعه عروس روزها در بهشت می باشد که « یوم المزید » نام دارد و بهشتیان در چنین روزی به دیدار خداوند نائل می گردند.

پس مؤمن غافل مباش!، از اهل جمعه دنیا باش تا در آخرت نیز از اهل جمعه باشی. احکام جمعه و فضایل آن از جمله کثرت صلوات فرستادن و دعا کردن و غیره خود را بی نصیب نکن و چون انسان احتیاج به تشویق دارد لذا سعی کردیم احادیث وارد شده را به صورت مختصری جمع آوری کرده تا هرچه بیشتر با احادیث صحیح در این زمینه آشنا شده و گامی بلندتر در جهت کسب اسباب تقرب به سوی خدا و احیای سنت نبوی داشته باشیم.

فضل روز جمعه:

۱)      « عن ابی مالک الاشعری رضی الله عنه قال، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم الجمعة کفارة لما بینهما و بین الجمعة التی تلیها و زیادة ثلالة ایام و ذلک بأن الله عزوجل یقول من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها» [رواه الطبرانی فی الکبیر- صحیح الترغیب و الترهیب ۶۸۵]

از ابو مالک اشعری رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: جمعه، کفاره گناهان همان جمعه تا جمعه بعدی به همراه سه روز دیگر است. زیرا خداوند متعال می فرماید: کسی که یک نیکی انجام دهد ده برابر آن برای او به حساب می آورد.

۲)      « عبدالله بن عمرو رضی الله قال، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: ما من مسلم یموت یوم الجمعة او لیلة الجمعة الا وقاه الله فتنة القبر ».[جامع ترمذی ۱۰۷۴-صحیح الترغیب و الترهیب ۳۵۶۲]

از عبدالله بن عمرو رضی الله عنه روایت شده است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: هیچ مسلمانی نیست که در روز جمعه یا شب جمعه وفات کند مگر اینکه خدا او را از فتنه عذاب قبر نجات می دهد.

۳)      « عن اوس بن اوس الثقفی رضی الله عنه سمعت رسول الله صلی الله علیه و سلم یقول: من غسل یوم الجمة و اغتسل ثم بکر و ابتکر و مشی و لم یرکب و دنا من الامام فاستمع و لم یلغ کان له بکل خطوة عمل سنة اجر صیامها و قیامها».

از اوس بن اوس ثقفی رضی الله عنه روایت است از رسول الله صلی الله علیه و سلم شنیدم که می فرمود: کسی که روز جمعه سرش شسته و غسل بزند سپس زود به مسجد آمده و به اول خطبه برسد . پیاده رفته و از وسایل نقلیه استفاده نکند و به امام نزدیک شده و به خطبه گوش داده و کارهای بیهوده انجام ندهد. برای هر قدمی که بر می دارد ثواب یک سال روزه و نماز به او داده می شود.

۴)      « عن ابی موسی الاشعری رضی الله عنه قال، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: تحشر الایام علی هیئتها و یحشر الجمعة زهراء منیرة اهلها یحفون بهاکالعروس تهدی الی خدرها، تضیء لهم؛ یمشون فی ضوئها، الوانها کاثلج بیاضاٌ، و ریحهم کالمسک، یخوضون فی جبال الکافور، ینظر الیهم الثقلان، لا یطرقون تعجبا، حتی یدخلون الجنة، لا یخالطهم احد الا المؤذنون المحتسبون ».[الطبرانی فی المسند الشامیین ۲/۳۹۰ – لحاکم ۱/۲۷۷ – صحیح الترغیب الترهیب ۶۹۸]

از ابو موسی اشعری رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: روزها بر هیئت و شکل شان حشر می شوند و روز جمعه به شکل گلی نورانی و درخشان حشر می گردد که اهل جمعه را در بر گرفته همانند عروسی که به حجله اش برده می شود بر آنها می درخشد و زیر نور آن حرکت می کنند، و رنگ آنها به سفیدی برف و بوی آنها به مانند مشک، در کوهههایی از کافور فرو می روند در حالی که جن و انس به آنها نگاه می کنند و زیبایی و شگفتی آنها پایان نمی یابد تا زمانی که وارد بهشت شوند و هیچکسی آنها را همراهی نمی کند مگر مؤذنانی که برای کسب ثواب اذان گفته اند.

رخدادهای روز جمعه:

۱)      « عن ابی هریرة رضی الله عنه قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: خیر یوم طلعت علیه الشمس یوم الجمعة فیه خلق آدم و فیه ادخل الجنة و فیه اخرج منها» [صحیح مسلم ۲۰۱۴]

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: بهترین روزی که خورشید بر آن طلوع می کند روز جمعه است، در این روز آدم آفریده شد و در این روز وارد بهشت شد و در این روز از آن خارج گردید.

۲)      « عن انس بن مالک رضی الله عنه قال: عرضت الجمعة علی رسول الله صلی الله علیه و سلم؛ جاءه بها جبریل علیه و سلم فی کفه کامرآة البیضاء، فی وسطها کالنکتة السوداء، فقال: ما هذا یا جبریل! قال: هذه الجمعة، یعرضها علیک ربک؛ لتکون لک عیدا و لقومک من بعدک، و لکم فیها خیر، تکون انت الاول، و تکون الیهود و النصارای من بعدک، و فیها ساعة لا یدعو احدا ربه فیها بخیر هو له قسم الا اعطاه او یتعوذ من شر الا دفع عنه ما هو اعظم منه، و نحن ندعوه فی الاخرة یوم المزید» [ الطبرانی فی الاوسط باسناد جید- صحیح الترغیب و الترهیب ۶۹۴]

از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که جمعه بر پیامبر صلی الله علیه و سلم عرضه شد جبریل آن را در کف دستش همانند آینه سفیدی نزد پیامبر صلی الله علیه و سلم آورده بود که در وسط آن نقطهای سیاه بود. فرمود: ای جبرئیل این چیست؟ گفت: این جمعه است که پروردگارت بر تو عرضه کرده است تا برای تو و گروهی که بعد از می آیند عیدی باشد و برای شما در آن خیر و برکت قرار داده شده است. تو ( در روزقیامت اول و یهود و نصاری بعد از تو خواهند بود و در آن ساعتی است که فردی در آن ساعت از خدایش خیری را طلب نمی کند در حالی که بهره اوست مگر اینکه به او داده می شود. یا اینکه از شری پناه می خواهد مگر اینکه از او بلای بدتری دفع می شود و ما آن روز را در قیامت « یوم المزید» می خوانیم.

۳)      «عن ابی عبدالله اسحاق انه سمع اباهریرة رضی الله عنه یقول، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: لا تطلع الشمس و لا تغرب علی یوم افضل من یوم الجمعة و ما من دابة الا تفزع لیوم الجمعة الا هذین الثقلین من الجن و الانس».[ مسند احمد ۷۶۸۷-السلسلة الصحیحة ۱۵۰۲]

از ابوهریرة رضی الله عنه روایت است که رسول الله فرمودند: خورشید بر روزی بهتر از روز جمعه به وحشت افتاده مگرثقلین، یعنی انسان ها و جنیان.

۴)      « عن اوس بن اوس رضی الله عنه عن النبی صلی الله علیه و سلم قال: إن من افضل ایامکم یوم الجمعة، فیه خلق آدم علیه السلام و فیه قبض، و فیه النفخة، و فیه الصعقة، فأکثروا علی من الصلاة فان صلاتکم معروضة علی، قالوا: یا رسول الله و کیف تعرض صلاتنا علیک و قد ارمت؟! ای یقولون قد بلیت! قال: ان الله عزوجل قد حرم علی الارض ان تاکل اجساد الانبیا علیهم السلام ».[ سنن نسائی ۱۳۵۷ صحیح ابن ماجه ۸۸۹]

از اوس بن اوس رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: به راستی از بهترین روزهای شما روز جمعه است، که در آن روز دو بار در صور دمیده می شود؛ پس در روز جمعه بر من زیاد صلوات بفرستید که صلوات شما بر من عرضه می شود در حالی که جسد تو پوسیده است؟ فرمود: خداوند بر زمین حرام کرده که جسد پیامبران را بخورد.

« عن ابن عمر رضی الله عنها قال رسول الله صلی الله علیه و سلم : ان افضل الصلوات صلاة الصبح یوم الجمعة فی الجماعة» [ ابو نعیم فی الحلیة ۷/۲۰۷ – شعب الایمان ۲۷۸۳ السلسلة الصحیحة ۱۵۶۶]

عن ابن عمر رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: برترین نمازها نزد خداوند، نماز جماعت صبح روز جمعه است.

« عن ابی هریرة رضی الله عنه أن النبی صلی الله علیه و سلم کان یقرأ فی الصبح یوم الجمعة ب الم التنزیل فی الرکعة الاولی و فی الثانیة هل اتی علی الانسان حین من الدهر لم یکن شیئا مذکورا» [ رواه مسلم ۱۴۵۶]

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه و سلم در نماز صبح روز جمعه سوره سجده را در رکعت اول و سوره انسان را در رکعت دوم تلاوت می فرمود.

تذکر

الف) متأسفانه بسیاری از مردم به بهانه ی اینکه جمعه تعطیل است تا دیر وقت بیدار می مانند و نماز صبح خوابشان می برد.

ب) شایسته تازه داماد نیست که در اولین روز زندگی مشترک صبحد را ترک نماید و یا در نمازهای پنج وقت حاضر نشود.

اعمال مستحب روز جمعه:

الف) قرائت سوره کهف در شب یا روز جمعه

«عن ابی سعید الخدری رضی الله عنه أن النبی صلی الله علیه و سلم قال: من قرأ سورة الکهف یوم الجمعة أضاء له من النور ما بین الجمعتین» [مستدرک حاکم ۳۳۴۹- معرفة السنن بیهقی۱۸۳۷ صحیح الترغیب و الترهیب ۷۳۶]

از ابو سعید خدری رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: کسی که در روز جمعه سوره کهف را بخواند بین دو جمعه برایش نوری روشن می شود.

« و فی روایة: من قرأ سورة الکهفر لیلة الجمعة أضاءئ له من النور فیما بینه و بین البیت العتیق».[ سنن دارمی۳۴۰۷- صحیح الترغیب و الترهیب ۷۳۶]

کسی که در شب جمعه سوره کهف را بخواند بین او و بین خانه کعبه نوری برایش روشن می شود.

توجه: چون روز شرعی از غروب آفتاب شروع می شود لذا می توان سوره کهف را شب یا روز جمعه تلاوت کرد.

ب) کثرت صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و سلم

 « عن أنس قال: قال رسول الله صلی الله علیه و سل: أکثروا الصلاة علی یوم الجمعة و لیلة الجمعة فمن صلی علی صلاة صلی الله علیه عشرا»

از انس رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: در روز و شب جمعه صلوات بیشتری بر من بفرستید، پس کسی که یک بار بر من درود بفرستد خداوند ده بار بر او درود می فرستد.

« عن اوس بن اوس رضی الله عنه عن النبی صلی الله علیه و سلم قال: إن افضل ایامکم یوم الجمعة فیه خلق آدم علیه السلام و فیه قبض و فیه النفخة و فیه الصعقة فاکثروا علی من الصلاة فإن صلاتکم معروضة علی قالوا یا رسول الله و کیف تعرض صلاتنا علیک و قد ارمت ای یقولون قد بلیت. قال إن الله عزوجل قد حرم علی الارض أن تأکل اجساد الانبیاء علیهم السلام».[ سنن ابوداود ۱۰۴۷و۵۳۱-صحیح سنن ابوداود۹۲۵]

از اوس بن اوس رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: براستی از بهترین روزهای شما روز جمعه است، که در آن خلق شده، و در آن روز جمعه بر من صلوات زیاد بفرستید که صلوات شما بر من عرضه می شود، گفتند:ای رسول خدا صلی الله علیه و سلم چگونه صلوات ما بر تو عرضه می شود در حالی که جسد تو پوسیده است؟ فرمود: خداوند بر زمین حرام کرده که جسد پیامبران را بخورد.

« عن ابی امامة رضی الله عنه قال، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: أکثروا علی من الصلاة فی کل یوم الجمعة فإن صلاة امتی تعرض علی فی کل یوم جمعة فمن کان أکثرهم علی صلاة کان أقربهم منی منزلة» [سنن بیهقی ۵۷۹۱ با سناد حسن-صحیح الترغیب و الترهیب ۱۶۷۳]

از ابو امامه رضی الله روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: در روز جمعه صلوات بیشتری بر من بفرستید زیرا درود های امت من، هر جمعه بر من عرضه می شود پس کسی که صلوات او بر من بیشتر باشد منزلت و جایگاه او به من در روز قیامت نزدیکتر خواهد بود.

در نتیجه ی زیاد صلوات فرستادن، فوائد فراوانی نصیب بنده می شود از جمله:

۱-      خداوند بر او درود می فرستد.

۲-      ملائکه بر او درود می فرستند.

۳-      خداوند به سبب صلوات خالصانه او را ده درجه رفعت می بخشد و ده حسنه به وی می بخشد و ده سیئه را از او پاک می کند.

۴-      پیامبر به صلوات و سلامی که توسط ملائکه به او می رسد جواب می دهد.

۵-      اولی ترین مردم به پیامبر صلی الله علیه و سلم در روز قیامت است.

۶-      هم و غم دنیا و آخرت او بر طرف می شود.

ج)غسل، استعمال بوی خوش، مسواک زدن و پوشیدن بهترین لباس

« عن ابی هریرة رضی الله عنه قال: قال رسول الله صلی الله علیه سلم: إذا کان یوم الجمعة، فاغتسل الرجل، و غسل رأسه، ثم تطیب من إطیب طیبه، و لبس من صالح ثیابه، ثم خرج الی الصلاة، و لم یفرق بین اثنین، ثم استمع للامام؛ غفر له من الجمعة الی الجمعة و زیادة ثلاثة أیام».[صحیح ابن خزیمة ۱۷۰۱- صحیح الترغیب و الترهیب ۷۰۵]

از ابوهریرة رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: اگر در روز جمعة فرد غسل زده و سرش را شسته سپس از بهترین عطرش استفاده کرده و لباس خوبی را پوشیده و برای نماز خارج شده و بین دو نفر جدایی نیفکند و به خطبه امام گوش فرا دهد گناهانش از این جمعه تا جمعه بعدی و سه روز اضافه بر آن بخشیده می شود.

« عن ابن عباس رضی الله عنها قال، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: إن هذا یوم عید جعله الله للمسلمین فمن جعله للمسلمین فمن جاء الی الجمعة فلیغتسل و إن کان طیب فلیمس منه و علیکم بالسواک».[ سنن ابن ماجه۱۰۹۸ باسناد حسن – صحیح الترغیب و الترهیب ۷۰۵]

از ابن عباس رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: این روز عیدی است که خداوند آتن را برای مسلمانان قرار داده است. کسی که به نماز جمعه می آید غسل بزند و اگر بوی خوشی نزدش بود از آ« استفاده کنهد و مسواک را فراموش نکنید.

تذکر: غسل جمعه می باسیت بعد از طلوع فجر باشد، و وقت آ« از طلوع فجر تا فرا رسیدن نماز جمعه است.

د) زود آمدن به مسجد

سعی کند روز جمعه زودتر به مسجد آمده و اگر مسیر آمدن او طولانی نیست پیاده بیاید زیرا هر نماز گزاری که پیاده به مسجد می رود برای هر قدمش یک حسنه نوشته و یک گناه پاک می شود و یک درجه مقامش بالا برده می شود و در روز جمعه اضافه بر این پاداش ها طبق حدیث اوس بن اوس ثقفی رضی الله عنهکه در پیشتر ذکر شد، برای هر قدمی که بر می دارد ثواب یک سال روزه و ناز به او داده می شود.

« عن عبایة بن رفاعة قال ادرکنی ابو عبس رضی الله عنه و انا اذهب الی الجمعة فقال سمعت النبی صلی الله علیه و سلم یقول: من اغبرت قدماه فی سبیل الله حرمه الله علی النار».[صحیح بخاری۹۰۷]

عبایه می گوید: در حالی که به نماز جمعه می فرتم با ابو عبس رضی الله عنه روبرو شدم گفت: من از رسول الله صلی الله علیه و سلم که فرمود کسی که قدم هایش را در راه خدا گردآلود کند، خدا آنها را بر آتش حرام می گرداند.

« عن یزید بن ابی مریم قال لحقنی عبایة بن رفاعة بن رافع و انا ماش الی الجمعة فقال ابشر فان خطاک هذه فی سبیل الله سمعت ابا عبس رضی الله عنه یقول قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: من اغتربت قدماه فی سبیل الله فهما حرام علی النار». [جامع ترمذی ۱۶۳۲- ارواء الغلیل ۱۱۸۳]

یزید بن ابی مریم می گوید: به نماز جمعه می رفتم که با عبایه بن رفاعه بن رافع رضی الله عنه روبرو شدم، عبایه گفت: تو را مژده باد زیرا این گام های تو در راه خدا محسوب می شود. از ابوعبس شنیدم که می گفت رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود: کسی که قدم هایش در راه خدا غبار آلود کند، بر آتش حرام می شود.

« عن ابی سعید الخدری رضی الله عنه عن رسول الله انه قال: إذا کان یوم الجمعة قعدت الملائکة علی ابواب المسجد فیکتبون الناس من جاء من الناس علی منازلهم فرجل قدم جزورا و رجل قدم بقرة و رجل قدم شاة و رجل قدم دجاجة و رجل قدم بیضة قال فإذا اذن المؤذن و جلس الامام علی المنبر طویت الصحف و دخلوا المسجد یستمعون الذکر».[مسند احمد ۱۱۷۸۶باسناد حسن- صحیح الترغیب و الترهیب ۷۱۱]

از ابو سعید الخدری رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: فرشتگان در روز جمعه کنار درهای مساجد می نشینند و اسامی مردم را بر حسب وارد شدنشان، یکی پس از دیگری می نویسند، و ثواب کسی که زودتر به مسجد می آید مانند کسی است که که شتری را بخشیده، و سپس مانند کسی که گاوی را بخشیده، و سپس مانند کسی که قوچی را بخشیده، سپس مانند کسی که مرغی را بخشیده و سپس مانند کسی که تخم مرغی را بخشیده است. و هنگامی که مؤذن اذان گفت و امام بر منبر نشست دفترها در هم می پیچند و وارد مسجد شده تا به خطبه گوش دهند.

تذکر:

أ‌-        ملائکه جهت استماع خطبه پروندهخ ها را بسته و وارد مسجد می شوند، جای تعجب است که ملائکه خطبه را گوش داده ولی بسیاری از مؤمنین به خطبه دیر می آیند.

ب‌-    پیامبر صلی الله علیه و سلم به عنوان خطیب در روز جمعه از منزل خارج شده و مستقیما بالای منبر می رفت و مؤذن اذان میگفت و بعد از اذان پیامبر صلی الله علیه و سلم فورا خطبه را شروع می فرمودند.

تحیه مسجد

کسی که زود به مسجد آمد می تواند تا قبل از اذان خطبه هر مقدار که خواست سنت بخواند ولی اگر در حال خطبه وارد مسجد شد تحیه مسجد را رها نکند.

« عن جابر بن عبدالله رضی الله عنه قال جاء سلیک الغطفانی رضی الله عنه یوم الجمعة و رسول الله صلی الله علیه و سلم یخطب فجلس فقال: یا سلیک قم فارکع رکعتین و تجوز فیهما ثم قال اذا جاء احدکم یوم الجمعة و الامام یخطب فلیرکع رکعتین و لیتجوز فیهما». [ صحیح مسلم ۱۴۴۹]

از جابر بن عبدالله رضی الله عنه روایت است که سلیک غطفانی رضی الله عنه در حالی که پیامبر صلی الله علیه و سلم در روز جمعه خطبه می خواند وارد مسجد شد و نشست، پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: ای سلیک بلند شو و دو رکعت نماز بخوان و آن را کوتاه نما، سپس فرموذد: هرگاه یکی از شما در روز جمعه وارد مسجد شد و امام خطبه می خواند دو رکعت نماز مختصر بخواند.

فضیلت و کیفیت گوش دادن به خطبه جمعه

بعد از شروع خطبه بهتر است رو به خطیب کرده، ساکت باشد و به خطبه گوش جان فرا دهد و خود را با هیچ چیزی مشغول نکند و اگر خوابش آمد جای خود را تغییر دهد.

« عن ابی هریرة رضی الله عنه قال قال رسول الله  صلی الله علیه و سلم: من توضأ فاحسن الوضوء ثم اتی الجمعة فاستمع و انصت غفر له ما بینه و بین الجمعة و زیادة ثلاثة ایام و من مس الحصی فقد لغا».[صحیح مسلم ۱۴۱۹]

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: کسی که وضوی کامل بگیرد سپس به نماز جمعه برود و گوش دهد و ساکت باشد گناهان این جمعه و جمعه دیگرش و سه روز اضافه بر آن بخشوده می شود. و کسی که در هنگام خطبه به سنگریزه دست بزند کار بیهوده ای انجام داده است.

« عن مطیع الغزال عن ابیه عن جده رضی الله عنه قال: کان اذا صعد المنبر اقبلنا بوجوهنا الیه».[ السلسلة الصحیحة ۲۰۸۰]

مطیع الغزال از پدرش از جدش روایت می کند که گفت: هنگامی ککه پیامبر صلی الله علیه و سلم بالای منبر می رفت ما چهره های خود را به طرف پیامبر صلی الله علیه و سلم می چرخاندیم.

« عن ابن عمر رضی الله عنها قال: سمعت رسول الله صلی الله علیه و سلم یقول: اذا نعس احذکم فی المسجد یوم الجمعة فلیتحول من مجلسه ذلک الی غیر ذلک».

از ابن عمر رضی الله عنها روایت است که گفت از پیامبر صلی الله علیه و سلم شندیم که می فرمود: هنگامی که یکی از شما در روز جمعه در مسجد چرت زد پس از آن جا بلند شده در جای دیگر بنشیند.

نماز جمعه

سنت است که خطیب در روز جمعه مستقیما روی منبر برود و مردم را پند و اندرز داده و توصیه به تقوا نماید و در نماز سوره جمعه و منافقون یا اعلی و غاشیه بخواند.

« عن ابن عباس رضی الله عنه: ان النبی صلی الله علیه و سلم کان یقرأ فی صلاة الجمعة سورة الجمعة و المنافقون». [صحیح مسلم ۱۴۵۴]

از ابن عباس رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه و سلم در نماز جمعه سوره جمعه و منافقین را تلاوت می فرمود.

« عن النعمان بن بشیر رضی الله عنه  قال: کان رسول الله صلی الله علیه و سلم یقرأ فی العدین و فی الجمعة بسبح اسم ربک الاعلی و هل اتاک حدیث الغاشیة».

از نعمان بن بشیر رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه و سلم در نماز عید و جمعه سوره اعلی و غاشیه را تلاوت می فرمودند.

سنت بعدیه جمعه

بعد از اتمام نماز جمعه اذکار وارد در در سنت نبوی را بخواند و بعد دو یا چهار رکعت سنت بعدیه بجا بیاورد و لازم است بین نماز جمعه و سنتها را در منزل بجا آورد.

یادآوری: فاصله انداختن بین نمازفرض و سنت مخصوص نماز جمعه نیست بلکه برای همه نمازها است.

« عن عمر بن عطا بن ابی الخوار ان النافع بن جبیر ارسله الی السائب ابن اخت النمر یسأله عن شیء رآه منه معاویة فی الصلاة فقال نعم صلیت معه الجمعة فی المقصورة فلما سلم الامام قمت فی مقامی فصلیت فلما دخل ارسله الی فقال لا تعد لما فعلت اذا صلیت الجمعة فلا تصلها بصلاة حتی تکلم او تخرج فان رسول الله صلی الله علیه و سلم امرنا بذلک ان لا توصل الصلاة بصلاة حتی نتکلم او نخرج» . [ صحیح مسلم۸۸۳]

از عمر بن عطاء روایت است که نافع بن جبیر او را نزد سائب پسر خواهر نمر فرستاد تا از او درباره چیزی که معاویه از او در نماز دیده بود سؤال کند گفت بله نماز جمعه را همراه او در مقصوره بجا آوردم هنگامی که امام سلام داد بلند شده و در همانجا نماز سنت را بجا آوردم بعدا فردی را به دنبالم فرستاد و به من گفت دوباره چنین نکن هنگامی که نماز جمعه را بجا آوردی فورا سنت را نخوان مگر بعد از اینکه سخنی بگویی یا خارج شده و جا به جا گردی زیرا رسول الله صلی الله علیه و سلم به ما چنین دستور دادند که نمازی را به نماز دیگر نچسپانیم مگر اینکه سخنی بگوییم یا جا به جا شویم.

« عن ابی هریرة رضی الله عنه قال: قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: اذا صلی احدکم الجمعة فلیصل بعدها اربعا». [ صحیح مسلم ۱۴۵۷]

از ابو هریرة رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: هرگاه یکی از شما نماز جمعه را بجا آورد پس بعد از آن چهار رکعت سنت بخواند.

کسانی که جمعه بر آنها واجب نیست

« عن طارق بن شهاب رضی الله عنه عن النبی صلی الله علیه و سلم قال: الجمعة حق واجب علی کل مسلم فی جماعة الا اربعة عبد مملوک او امرأة او صبی او مریض». [ سنن ابوداود ۱۰۶۷- قال النووی فی « الخلاصة »: مرسل الصحابی، و هو حجة، و الحدیث علی شرط « الصحیحن » اهـ کما فی « نصب الرایة » (۲/۱۹۹)]

از طارق بن شهاب رضی لله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: بجا آوردن نماز جمعه با بر هر فرد مسلمانی واجب است مگر چهار نفر: برده، زن، بچه و بیمار.

نتیجه ترک نماز جمعه بدون عذر

« ان عبدالله بن عمر و اباهریرة رضی الله عنه حدثاه انهما سمعا رسول الله صلی الله علیه و سلم یقول: علی اعواد  منبره لینتهین اقوام عن ودعهم الجمعات او لیختمن الله علی قلوبهم ثم ل.یکونن من الغافلین». [ صحیح مسلم ۲۰۳۹- سنن نسائی ۱۳۷۰]

از ابن عمر و ابوهریرة رضی الله عنهم روایت است که آنان از رسول الله صلی الله علیه و سلم شنیدند که روی منبرش می فرمود: افرادی که جمعه را ترک می کنند باید از این عملشان دست بکشند وگرنه خداوند بر قلب هایشان مهر می زند، سپس در زمره غافلان قرار می گیرند.

« عن ابی قتادة رضی الله عنه عن النبی صلی الله علیه و سلم عن النبی صلی الله علیه و سلم قال: من ترک الجمعة ثلاث مرات من غیر ضرورة طبع الله علی قلبه». [ مسند احمد ۲۲۶۱۱ باسناد حسن و الحاکم و قال صحیح الاسناد صحیح الترغیب و الترهیب ۷۲۸]

از ابو قتاده رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: کسی که سه جمعه بدون ضرورت ترک کند خداوند بر قلبش مهر می زند.

« عن محمد بن عبدالرحمن بن زرارة رضی الله عنه قال سمعت عمی رضی الله عنه قال، قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: من سمع النداء یوم الجمعة فلم یأتها، ثم سمعها و لم یأتها، طبع الله علی قلبه، و جعل قلبه قلب منافق». [ شعب الایمان ۳۰۰۵- صحیح الترغیب و الترهیب ۷۳۵]

از محمد بن عبدالرحمن بن زرارة رضی الله عنه روایت است که از عمر رضی الله عنه شنیدم که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: کسی که اذان روز جمعه را بشنود و به نماز نیاید و دوباره شنیده و نیاید و باز شنیده و نیاید خداوند بر قلب او مهر می زندو قلب او را به قلب به قلب منافق تبدیل می کند.

اهمیت عصر جمعه

« عن ابی هریرة رضی الله عنه أن رسول الله صلی الله علیه و سلم ذکر یوم الجمعه فقال: فیه ساعة لا یوافقها عبد مسلم و هو قائم یصلی یسأل الله تعالی شیئا الا اعطاه و ایاه و اشار بیده یقللها». [ صحیح بخاری ۹۳۵]

از ابوهریرة رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم از روز جمعه یاد کرد و فرمود: در روز جمعه ساعتی است که اگر بنده ی مسلمان به آن برخورد کند و درحالی که ایستاده و نماز می خواند از خداوند از خداوند چیزی مسألت نماید خداوند حتما نیازش را برآورده می کند و با دستش اشاره نمود که وقت کوتاهی است.

« عن انس بن مالک رضی الله عنه عن النبی صلی الله علیه و سلم أنه قال: التمسوا الساعة ترجی فی یوم الجمعة بعد العصر الی غیبوبة الشمس». [ جامع الترمذی ۴۸۹ – السلسلة الصحیحة ۲۵۸۳]

از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: در روز جمعه ساعتی است که امید اجابت دعا در آن می رود آن را بعد از نماز عصر تا غروب خورشید جستجو کنید.

« عن عبدالله بن سلام رضی الله عنه قال قلت و رسول الله صلی الله علیه و سلم جالس انا لنجد فی کتاب الله فی یوم الجمعة فی یوم الجمعة ساعة لا یوافقها عبد مؤمن یصلی یسأل الله فیها شیئا الا قضی له حاجته قال عبد الله فأشار الیَّ رسول الله صلی الله علیه و سلم: او بعض ساعة . فقلت صدقت أیّ ساعة هی قال: هی آخر ساعات النهار. قلت إنها لیست ساعة صلاة قال: بلی إن العبد المؤمن اذا صلی ثم جلس لا یحبسه الا الصلاة فهو فی الصلاة». [ سنن ابن ماجة ۱۱۳۹ – صحیح الترغیب و الترهیب ۷۰۲ ]

از عبدالله بن سلام رضی الله عنه روایت است، کنار رسول الله صلی الله علیه و سلم نشسته بودم، گفتم: ما در کتاب خداوند (تورات) یافتیم که: در روز جمعه ساعتی هست که اگر بنده مسلمان به آن برخورد کند و نماز بخواند و از خداوند چیزی مسألت نماید خداوند حتما نیازش را برآورده می کند. عبدالله گفت: پیامبر صلی الله علیه و سلم به من اشاره نمود: یا قسمتی از ساعت گفتم: راست گفتی، یا قسمتی از ساعت. گفتم: آن کدام ساعت است؟ فرمود: بله؛ بنده زمانی که را به جا آورد سپس نشست. فرمود: بله؛ بنده زمانی که نماز را به جا آورد سپس نشسته و هیچ هدفی جز نماز ندارد، پس او در نماز است.

گردش و تفریح در روز جمعه

استراحت و استفاده از طبیعت جالب و زیبا است ولی دلیلی برای ترک نماز جمعه نخواهد بود.

جوانان عزیزی که با هم به گردش می روند دقت کنند برای نماز به نزدیکترین مکان نماز جمعه جهت ادای این فریضه بروند و قدر جوانی و طاعت و بندگی خدا را بدانند.

تذکرات:

الف) اگر وارد مسجد شدیم و مؤذن اذان می گفت و یا خطیب خطبه می خواند چه باید کرد؟

حتما دو رکعت سنت کوتاه و مختصر بخوانیم سپس نشسته و به خطبه گوش دهیم و بدون دو رکعت سنت تحیه مسجد ننشینیم زیرا پیامبر صلی الله علیه و سلم نهی فرموده است.

امام شافعی نیز چنین نظری دارد:

قال الامام الشافعی رحمه الله : « و بهذا نقول و نأمر من دخل المسجد و الامام یخطب و المؤذن یؤذن و لم یصل رکعتین أحدکم». [ صحیح مسلم ۱۹۳۰]

از ابوهریرة رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: شب جمعه را به تهجد خواندن اختصاص ندهید و روز جمعه را از میان روزها برای روزه اختصاص ندهید مگر اینکه مصادف با روز روزه شما باشد.

اگر شخصی شب جمعه بیدار شد می تواند تهجد بخواند اما اینکه فقط شبهای جمعه را اختصاص به تهجد دهد نهی آمده و در مورد روزه نیز چنین می باشد، اما اگر فردی عادت دارد ۱۳و ۱۴ و ۱۵ هر ماه را روزه بگیرد و جمعه هم در یکی از این روزها واقع گردید اشکالی ندارد.

ج) از چه زمانی خرید و فروش در روز جمعه حرام است؟

از زمانی که خطیب روی منبر رفت تا اتمام نماز جمعه خرید و فروش برای کسانی که نماز جمعه بر آنان واجب است حرام می باشد اگرچه خربد و فروش قلم یا خودکاری باشد.

د) از چه زمانی ملادکه ای که ثواب زود آمدن به مسجد را می نویسند پرونده ها را بسته و دیگر اسامی را ثبت نمی کنند؟

از زمانی خطیب روی منبر رفت.

هـ) از چه زمانی سخن گفتن ثواب جمعه را به نماز ظهر تبدیل می کند؟

از زمانی که خطیب خطبه را شروع نمود.

« عن شهاب عن ثعلبة بن ابی مالک القرظی انه اخبره انهم کانوا فی زمان عمر بن خطاب یصلون یوم الجمعة حتی یخرج عمر فإذا خرج عمر و جلس علی المنبر و أّذّن المؤذنون و- قال الثعلبة – جلسنا نتحدث فإذا سکت المؤذنون و قام عمر یخطب أنصتنا فلم یتکلم منا أحد. قال ابن شهاب فخروج الامام یقطع الصلاة و کلامه یقطع الکلام». [ سنن البیهقی ۵۹۲۷-موطا۲۳۲- الام ۱/۲۲۷، قال النووی فی المجموع ۴/۲۲۰: و حدیث ثعلبة صحیح رواه الشافعی فی الام باسنادین صحیحین و رواه مالک فی الموطأ بمعناه.]

ابن شهاب از ثعلبه بن ابی مالک قرظی روایت می کند که او گفت: در زمان عمر بن خطاب رضی الله عنه آنها نوافل (مطلق سنت ها) به جا می آورند تا اینکه عمر می آمد، زمانی که عمر آمده و بر منبر می نشست و مؤذن اذان می گفت ما با هم سخن می گفتیم تا زمانی که مؤذن اذان را تمام کرده و عمر بلند می شد و خطبه را شروع می کرد ما ساکت شده و هیچکس حرفی نمی زد، ابن شهاب می گوید: پس خروج امام سبب قطع شدن نمازهای نوافل ( مطلق سنت ها) و خطبه ی او سبب قطع سخن گفتن می شد.

و) تا چه زمانی فرد می تواند نماز جمعه را دو رکعت بخواند؟

به شرطی که به رکوع رکعت دوم همراه امام برسد جمعه را دریافته وگرنه باید چهار رکعت نماز بخواند.

« عن ابن عمر رضی الله عنهما قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: من ادرک رکعة من صلاة الجمعة و غیرها فلیضف الیها اخری و قد تمت صلاته» [ سنن دارقطنی ۱۶۲۵ – سنن ابن ماجه ۱۱۲۳ و قال اب حجر فی بلوغ المرام اسناده صحیح]

از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: کسی که رکعتی از نماز جمعه و غیر از جمعه را دریافت، بقیه رکعت ها را به آن اضافه کند و نمازش کامل می باشد.

فرد حتما باید به رکوع رکعت دوم برسد و اگر به رکوع رکعت دوم نرسید گرچه نیت جمعه را می کندولی لازم است چهار رکعت نماز ظهر بخواند.

مخالفت ها:

نکاتی وجود دارد که سبب از دست دادن ثواب پر ارزش روز جمعه و نماز جمعه را در پی خواهد داشت. شاید علت آن سستی، عدم اطلاع، نداشتن معلومات دینی و دوری مردم از سنت های پیامبر باشد.

ان شاء الله این تذکرات بتواند افراد را متوجه حقیقت کرده و بر یافتن اجر جزیل روز جمعه و نماز جمعه موفق گرداند تا هرچه بیشتر به احکام روز جمعه اهمیت دهند.

۱)      جمعه را خاص برای خوابیدن قرار دادن. زیرا جمعه روز تعطیلی که خاص خوابیدن باشد نیست بلکه باز هم روز تلاش است حال تلاش برای کسب رزق و روزی یا تلاش برای عبادت و کثرت طاعت.

۲)      عدم حضور در نماز صبح روز جمعه.

۳)      نخواندن سوره کهف. چه بسا افرادی هستند در طول هفته قرآن را باز نکرده و تلاوت نمی کنند و حتی روز جمعه هم از تلاوت سوره کهف باز می مانند.

۴)      اهمیت ندادن به غسل جمعه و عطر و مسواک.

۵)      تأخیر برای حضور در نماز جمعه.

نقل است که سلف اگر وارد مسجد می شدند و می دیدند چند نفر زودتر از آنها وارد مسجد می شدند، خطاب به نفس خود می گفتند: می توانستی زودتر از اینها بیایی؟

چه بگوییم به کسانی که می آیند و امام روی منبر رفته است و ملائکه پرونده ها را بسته اند؟!

چه بگوییم به کسانی که می آیند و خطبه در حال پایان یافتن است؟!

چه بگوییم به کسانی که دوان دوان و نفس زنان می آیند تا به نماز برسند؟!

چه بگوییم به کسانی که می آیند در حالی که عرق شرم روی پیشانیشان نقش بسته و اجر جمعه را از دست داده و صدای سلام امام را می شنوند. انا لله و انا الیه راجعون.

۶)      حرف زدن هنگام خطبه.

هر نوع کلام در زمان خطبه ممنوع می باشد و ثواب جمعه را به نماز ظهر مبدل می کند. مثلا:

الف) مشاهده می شود که بعضی افراد، وقتی وارد مسجد می شوند و امام خطبه می خواند، دست همدیگر را گرفته و احوال پرسی می کنند.

ب) به دیگران می گوید ساکت.

« عن ابی هریرة رضی الله عنه أن رسول الله صلی الله علیه و سلم قال: إذا قلت لصاحبک یوم الجمعة أنصت و الامام یخطب فقد لغوت». [ صحیح بخاری۹۳۴- صحیح مسلم ۲۰۰۲]

از ابوهریرة رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: هرگاه هنگام خطبه ی امام به دوستت گفتی ساکت شو سخن باطلی گفته ای.

« عن ابن عباس رضی الله عنه قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: من تکلم یوم الجمعة و الامام یخطب فهو کمثل الحمار یحمل اسفاراً و الذی یقول له انصت لیس له جمعة». [ مسند احمد ۲۰۳۴- وقال ابن حجر فی بلوغ  المرام]

 از ابن عباس رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: کسی که در روز جمعه هنگامی که  خطیب خطبه می خواند صحبت کند مانند الاغی است که کتابهایی بر پشت حمل می کند و کسی که به او بگوید ساکت باش جمعه ندارد.

ج) نکته ای نمی فهمد و از بغل دستی سوال می کند.

« عن جابر رضی الله عنه قال: دخل عبدالله بن مسعود رضی الله عنه المسجد و النبی صلی الله علیه و سلم یخطب، فجلس الی جانب ابی بن کعب، فسأله عن شیء او کلمه بشیء بشیء فلم یرد علیه ابی، و ظن ابن مسعود انها موجدة، فلما انتفل النبی صلی الله علیه و سلم من صلاته، قال ابن مسعود: یا ابی! ما منعک أن ترد علی؟ قال: انک لم تحضر معنا الجمعة، قال لم؟ قال: تکلمت و النبی صلی الله علیه و سلم یخطب! فقام ابن مسعود فدخل علی النبی صلی الله علیه و سلم فذکر ذلک له، فقال رسول الله صلی الله علیه و سلم: صدق أبی، صدق أبی، أطع أبیا »

[ ابویعلی باسناد جید و ابن حبان فی صحیحه- صحیح الترغیب و الترهیب ۷۱۹]

از جابر رضی الله عنه روایت است که گفت عبدالله مسعود رضی الله عنه به مسجد وارد شد و پیامبر صلی الله علیه و سلم در حال خبه خواندن بود پس کنار أبی بن کعب نشسته و در مورد چیزی از او سؤال نمود و یا در مورد چیزی با او صحبت کرد اما ابی هیچ جوابی به او نداد، و ابن مسعود گمان نمود که او عصبانی است، پس هنگامی که پیامبر از نمازش فارغ شد ابن مسعود رضی الله عنه گفت: ای ابی! چه چیزی مانع شد که جواب مرا بدهی؟ گفت : تو با ما در نماز جمعه حاضر نشدی. گفت: چرا؟ گفت: در حالی که پیامبر صلی الله علیه و سلم خطبه می خواند صحبت نمودی! ابن مسعود بلند شد و بر پیامبر صلی الله علیه و سلم وارد شده و این مسأله  را با ایشان در میان گذاشت، پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: ابی راست گفت، ابی راست گفت، از ابی اطاعت کن.

د)سوره کهف می خواند یا تسبیح می چرخاند.

هـ) با لباسش یا فرش مسجد بازی کرده و خود را مشغول می کند.

۷)      خوابیدن در زمان خطبه. لذا سنت است از جا برخاسته و جای دیگر بنشیند.

۸)      دیر آمدن و شکستن صفها و رساندن خود به صف اول.

« عن عبدالله بن بسر رضی الله عنهما قال: جاء رجل یتخطی رقاب الناس یوم الجمعة و النبی صلی الله علیه و سلم یخطب فقال النبی صلی الله علیه و سلم: اجلس فقد آذیت و آنیت». [ مسند احمد۱۷۲۲۱و۱۷۲۴۴- سنن ابوداود شماره ۱۱۱۸ و لیس عند ابی داود «وآنیت» – صحیح الترغیب و الترهیب ۷۱۴]

از عبدالله بن بسر رضی الله عنهما روایت است که مردی در روز جمعه از میان مردم عبور نمود و رسول الله صلی الله علیه و سلم در حال خواندن خطبه بود، پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: بنشین زیرا آزار و اذیت رسانده و دیر آمدی.

اگر صف اول پر نشده و جای خالی وجود دارد و سبب اذیت دیگران نمی شود مشکلی نیست که جای آن را پر کند.

۹)      روی کردن به غیر از جهت خطیب.

۱۰)  نشستن به حالت احتباء که بهتر است خودداری شود.

احتباء: دستها را در زانو حلقه کرده نشستن

۱۱)  طولانی کردن خطبه.

بعضی از خطبای بزرگوار به این دلیل که اینجا مجال مناسبی برای آموزش مردم است و در روز جمعه همه مردم جمع شده اند خطبه را طولانی کرده تا مسائل را به مردم آموزش دهند. ولی این کار سبب شده مردم دیر به مسجد بیایند پس خطیب عزیز خطبه را بلیغ و کوتاه بخوان.

« قال ابو وائل خطبنا عمار فاوجز و ابلغ فلما نزل قلنا یا ابا الیقظان لقد ابلغت و اوجزت فلو کنت تنفست فقال انی سمعت رسول الله صلی الله علیه  سلم یقول: إن طول صلاة الرجل و قصر خطبته مئنة من فقهه فأطیلوا الصلاة و اقصروا الخطبة و إن من البیان سحرا». [ صحیح مسلم ۸۶۹]

ابو وائل می گوید: که عمار رضی الله عنه خطبه مختصر و بلیغی برای ما خواند وقتی پایین آمد گفتیم: ای ابایقظان خیلی کوتاه و بلیغ خواندی اگر می شد که طولانی می کردی، گفت از پیامبر صلی الله علیه و سلم شنیدم که می فرمود: همانا نماز طولانی و خطبه کوتاه خطیب نشانه فقاهت او می باشد، پس نماز را طولانی و خطبه را کوتاه کنید و بعضی گفتارها گویا که سحر است.


Fatal error: Class 'Attachments' not found in /home3/faezin/public_html/wp-content/themes/32-Hedayat-2sweb.ir/single.php on line 12