10250085_375126715958695_8516833433588166505_n

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و افضل الصلاة و اتم التسلیم علی سیدنا محمد و علی آله و أصحابه أجمعین ، اللهم أکرمنا و لا تهنا،أعطنا و لا تحرمنا،آثرنا و لا تؤثر علینا، تولنا و المسلمین بعین عنایتک و باتم رعایتک یا رب العالمین.أما بعد: السلام علیکم و رحمة الله و برکاته یکی از وسایل اتصال، توبه می باشد، ما چگونه راه رسیدن به خدا را بپیماییم؟ از هر کدام از شما پرسیده شود که ما چگونه می توانیم با خدا تماس داشته باشیم، جواب می دهید که از راه توبه می توانیم با خداوند تبارک و تعالی در تماس باشیم. حال بنگریم که توبه به چه معنا است؟ از توبه به معنای بازگشت تعبیر می شود،( تابَ و أنابَ به معنی رَجَعَ ) آری بازگشت به سوی خداوند را توبه گویند،کسی که بسوی خداوند مهربان بازگردد یعنی که همه چیز از تعلقات را پشت سر گذاشته است،آن هنگامه نیز که تو آنچه که در کنار دلت و آنچه که در پشت سرت اندوخته ای را به جا بگذاری و توجه ات را بسوی خداوند سبحان معطوف نمایی این کارت را از لحاظ لغوی توبه می نامند،در لغت عربی توبه ( التَوبة:مَن تابَ و أنابَ بِمَعنی رَجَعَ ) به معنای بازگشت است. بازگشت از صفات مذمومه بسوی صفات ممدوحه در اینجا مورد نظر می باشد،شخص باید از اوصاف بد و ناهنجار دست بردارد، تفاوتی ندارد که این صفات و اوصاف در درون یا ظاهر شخص باشد بلکه مهم در این است که باید از آن ناهنجاری دست بردارد. ناهنجاری ها و بیماری های درونی فراوانند؛ ریا ، شرک ، نفاق ، حقد ، حسد و . . . این ها صفات درونی هستند که کسی از وجود آن ها جز مبتلای این بیماری ها و خداوند تبارک و تعالی باخبر نیست. و نیز از بیماری های ظاهری می توانیم به آفت زبان اشاره کنیم ؛ زبان یکی از جوارح انسان است. همین حالا که مشغول خواندن این بحث هستید شما می توانید با زبانتان اطرافیانتان را آزرده خاطر کنید. دست یکی دیگر از جوارح شما می باشد که در صورتی که بخواهید می توانید با آن به مردم آسیب برسانید. در نتیجه انسان باید از تعاملات ناهنجار ظواهرش نیز توبه نماید؛توبه ی دست ، توبه ی زبان و توبه ی دل . این را خوب بدانید که یکی از تعبیرهای عملی توبه، ندم۱*( پشیمانی ) می باشد. پشیمانی از گناهان، آن گناهانی که مرتکب شده ای؛ وقتی تو از گناهی که مرتکبش شده ای پشیمان باشی معنای این حس همان توبه است و از اصول توبه عذر تقصیر آوردن است آنگونه که شیخ اجل سعدی شیرین سخن می فرماید: چه برخيزد از دست تدبير ما؟ *** همين نکته بس عذر تقصير ما آن هنگامه که در نسمات سحر در حضور خداوند بر روی زانوانت نشستی و به گناهانت اقرار کردی و زبان اعتراف گشودی که ای خداوند مهربان من مرتکب گناهانی شده ام که از آنها پشیمانم و میدانم که انجام آن عصیان نزد تو ناخشنود بوده است بارالها مرا ببخشای.وقتی اینگونه بسوی خداوند سبحان بازگشتی در حقیقت تو از خداوند معذرت خواهی نموده ای. ******** ۱* . عن عبد الله بن معقل قال دخلت أنا و أبي على ابن مسعود رضي الله عنه فقال له أبي سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول الندم توبة قال نعم. رواه احمد و ابی یعلی فی المسند و ابن حبان فی الصحیح و الحاكم فی المستدرک وقال صحيح الإسناد و وافقه الذهبی . از عبدالله بن معقل روایت شده است که فرمود: همراه ابی بن کعب بر عبدالله ابن مسعود وارد شدیم؛ ابی از او پرسید که آیا از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیده ای که بفرمایند: پشیمانی توبه است ؟ جواب داد: بله. آیات فراوانی در کتاب خداوند پیرامون توبه وجود دارد که بحث و تفسیر هر کدام از آن آیه ها صفحات فراوانی از تفاسیر و کتب اخلاق معتبر را به خود اختصاص داده اند و ما اینجا روی آن آیات به شیوه ی مفصل تمرکز نخواهیم کرد بلکه دوست داریم لُب توبه را به صورت مختصر و اجمال آنگونه که شما مفاهیم ضروری توبه را دریابید برایتان بیان کنیم إن شاء الله. دلیل توبه چیست؟ خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم مشاهد فراوانی از توبه را پیش چشمان ما به نمایش می گذارد از آن مشاهد؛ { لقد تاب الله علی النبی و المهاجرین و . . . } (۱) در آیه ی دیگری می فرماید: { ثم تاب علیهم لیتوبوا . . . } (۲) { فتاب علیکم و عفا عنکم . . .} (۳) این ها همه نمونه هایی از آیات توبه در قرآن کریم می باشد که ما این سه آیه را انتخاب کردیم تا بدانید که بحث از توبه در قرآن فراوان است و بدانید که خداوند به موضوع توبه اهمیت بسیاری داده است. حال بنگریم که از معنای توبه در اصطلاح شرعی چگونه تعبیر شده است؛ بدانید و هوشیار باشید که توبه بدایت و نهایت سیر و سلوک و بازگشت واقعی بنده به سوی خداوند تبارک و تعالی می باشد به این معنا که نباید بنده چنین تصور کند که در سرآغاز سیر و سلوک چون توبه کرد دیگر در اثنای سیر و سلوکش و یا در سرانجام بازگشتش بسوی خداوند به توبه نیاز ندارد؛ اگر چنین تصوری دارد بر اوست که بداند اینچنین تصوری هرگز او را به مقصد نمی رساند و باید از این ایده اش صرف نظر کند.بلکه انسان مسلمان باید همیشه در مقام توبه باشد؛ چه او در سیر و سلوکش مرید ، سالک ، عارف و یا واصل باشد اگر او تمام مراحل سیر و سلوک و عبودیت را به سرانجام برساند و نفسش را پاک و بی آلایش نموده باشد و تا رسیدن اجلش و تا آن دقیقه ای که روح از کالبدش بیرون می آید باید که توبه را بدست فراموشی نسپارد، این مهم بر او بدیهی است که مقام توبه را بر قامت دلش استوار دارد ، و بر اوست که اهل توبه باشد. (۴) پس به این اعتبار توبه سرآغاز و سرانجام سیر و سلوک بنده بسوی خدای تبارک و تعالی می باشد؛ فراموش نکنیم که توبه در ردیف اولین منزل از منازل عبودیت بعد از توحید قرار گرفته است و به یاد بسپاریم که آخرین منزل از منازل عبودیت باز توحید است؛ آری اولین منزلگه عبودیت ما برای خداوند رحمان توحید توأمان با توبه است و آخرین منزلگه ما توحید اوست؛ اَیُها المُوَحِدُون بِقَلبٍ سَلیم وَحِدُوا الوَاحِد لا اله الا الله وحده لا شریک له له الملک و له الحمد و هو علی کل شیء قدیر. ائمه ی بزرگوار اسلام به وفور از توبه تعریفاتی بدست ما داده اند ؛ از این بزرگواران می توان به امام قرطبی، امام غزالی ، امام عبدالقادر گیلانی ، شیخ الاسلام ابن تیمیه ، امام ابن قیم و . . . اشاره کرد و همچنین از ائمه ی اهل طریق فراوانند که موضوع توبه را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند، آن را تعریف و شروطش را برایمان بیان فرموده اند. سعی ما نیز بر این خواهد بود که تعریف مختصری از توبه را برایتان بازگو نماییم تا مفهوم آن نزد شما به خوبی روشن شود. صاحب تفسیر الجامع لاحکام القرآن امام قرطبی (۵) که مفسر مشهور و عالم بسیار بزرگیست اینگونه شروط صحت توبه را برایمان تعریف می کند: از دل و جان پشیمان باشی و در حال از گناه و معصیت دست برداری و اراده نمایی که دیگر به سراغ آن گناه نروی.ایشان این سه شرط را برای این قرار داده اند (۶) تا هر کس که عزم توبه نمود توبه اش درست و صحیح باشد و خداوند نیز توبه اش را قبول بفرماید. شرط اول عبارت بود از پشیمانی دل به این معنا که بنده نباید با زبان توبه کند اما در عمق دلش از آن گناه خوشش بیاید؛ برای مثال وقتی جوانی در خیابان مرتکب نظر حرامی می شود و بلافاصله با زبان توبه کند و بعد از گذشتن از آن منظر در دلش آن را به خاطر بیاورد و از آن لذت ببرد این توبه به تفسیر و رأی امام قرطبی صحیح نمی باشد؛ پس مسلمان باید در دل پشیمان باشد از ارتکاب معصیت و در حال از معصیت دست بکشد و اراده نماید به سراغ آن معصیت برنگردد. امام ابن قیم ــ از شاگردان شیخ الاسلام ابن تیمیه ــ خداوند از او راضی باد می فرماید: توبه کردن به این معنا نیست که تو ای ( انسان ـ مرید ـ سالک ) از گناه دست برداری ، نه بلکه باید در مقابل آن گناه بایستی و اراده نمایی که به سراغش نروی و در ادامه در برابر آن گناه به انجام اعمال نیکو و خداپسندانه مبادرت ورزی ؛ پس فهمیدیم که به ایده ی امام ابن قیم صحت توبه یعنی اینکه انسان از گناهان دست بردارد و در مقابل آن گناهان به انجام امور خیر و معروف مشغول شود (۷) . و اما تعریف توبه در نزد حجت الاسلام ابو حامد غزالی که خداوند از او راضی باد سه امر را در بر میگیرد: علم ،حال و عمل(۸) . اینجا سؤالی ایجاد میشود و آن اینکه چرا توبه علم به شمار می آید؟ توبه از علوم به شمار می آید؛ به اين دلیل که مسلمان اگر علم و آگاهی داشته باشد می فهمد که عملش نیکوست و یا ناپسند و یا آن گناهی که مرتکب شده است به چه اندازه برای او خطر آفرین و مضر می باشد و بداند که گناه حجابی در بین او و خداوند تبارک و تعالی خواهد بود و داشتن علم به اینکه او از آن گناهی که مرتکب شده است باید دور گردد، گام اولی است که او را به خداوند می رساند. هر آینه که ندانی اسباب وقوعت در گناه و دلیل ارتکاب به گناهت چه بوده است و اینکه گناه تو را از خالق مهربانت فرسخ ها دور می کند ما حصل این ندانستن ها عدم دستیابی به پشیمانی و ندامت دل است؛ آن هنگام که تو ندانی کاری که انجام می دهی برای تو ضرر دارد پس به انجامش مبادرت می ورزی. اینجاست که درستی کلام امام غزالی ـــ خدایش از او راضی باد ــ برای تو واضح و مبرهن می شود. و توبه حال است ( علم و حال و عمل ) : کسی که علم و آگاهی داشت بر حال و احوال خویش وقوف پیدا می کند ؛ می فهمد در چه جایگاهی ایستاده است و چگونه گام بر می دارد تا به این مهم برسد که بیش از این از خداوند کریم دور نشود. پس برای رسیدن به رکن دوم توبه دست یافتن به رکن اول توبه الزامی است زیرا آن زمان بنده با داشتن علم به این موضوع پی خواهد برد که او در چه حال و احوالی قرار دارد ؛ چه کار می کند و به کجا رسیده است. و آخـرین رکـن تـوبـه عـمل اسـت بـه ایـن مـعنا کـه بـنده بـایـد بـدانـد کـه چـه عـملـی او را بـه خـداونـد تـبارک و تـعالـی نـزدیـک مـی کـنـد ؛ در حـال بـه انـجام دادن آن مـبادرت ورزد و چـه عــمل و فـعلی او را از خـداوند دور و دورتـر مـی سـازد از آن دوری کـند. این بندهای مهم که به آن اشاره کردیم مفهوم توبه نزد امام محمد غزالی رضی الله عنه بود؛ امیدوارم که خوب متوجه شده باشید. نشانه های توبه صحیح: این موضوع برای کسانی که می خواهند به زودی به مدینه ی توبه وارد شوند بسیار مهم خواهد بود. قبلا توبه را تعریف نمودیم و به شیوه ی مختصر از شروط آن بحث هایی به میان آوردیم که برای یادآوری چکیده ای از آن شروط را پیش چشمانتان می گذاریم: أ: پشیمانی و ندامت دل ب: دست برداشتن از گناه ج: عزم و اراده در عدم بازگشت به گناه بدانید که به راستی این سه شرط از شروط اصلی برای توبه صحیح می باشند. حال می خواهیم که از دیدگاه بنده ( دید نگارنده ) به مفهوم توبه بنگریم ؛ از دید بنده حقیقت توبه بیداری ( یقظة ) است ، هوشیار شدن و بیداری از چه چیزی ؟هوشیار و بیدار شدن دل از غفلت ،و این را خوب بدانید که بیدار و آگاه شدن دل از غفلت سرآغاز توبه است ؛ به این معنا که همه ی ما وقتی توبه می کنیم که دل هایمان از غفلت بیدار گشته باشد. البته قبل از همه چیز در درون ما زجر و ندامت پیش می آید ؛ زجر به معنای دست برداشتن از معصیت خواهد بود و بعد از این ، حالت بیداری که در زبان عربی از آن به ـــ یَقَظَة ـــ یاد کرده می شود بوجود می آید. بیداری و هوشیار شدن به معنای متنبه شدن است یعنی اینکه شخص از خود با خبر می شود و همه ی این حالات و مراحل شخص را به یک حالت دیگری برای توبه کردن می رساند و آن رسیدن به ملکه ی اراده ای است که در دل و درون شخص ایجاد شده است ، بعد از آن که در درون ما اراده ی لازم پیدا شد به حالت عزیمت که ما قبل حالت نیت می باشد می رسیم و بعد از آن نیت ایجاد می شود ، و آن وقت مرید و یا سالک بسوی خداوند تواب توبه می کند و بگذارید اشاره کنم که اراده ی صحیح نیز منجر به این می شود که مرید ( سالک و … ) بسوی گناه بازنگردد؛ امیدواریم که خوب متوجه ی این مبحث علمی،عملی شده باشید(۹). از نشانه های توبه صحیح که مختصراً به آن اشاره می کنیم این خواهد بود که هر گاه شخصی توبه نمود و پیش از توبه اش کار و احوال و سلوکیاتش ناپسند و مذموم بوده باشد و بعد از توبه اش؛کردار، رفتار،سلوکیات، تعاملات ،رفت و آمد،ظاهر و باطنش خداپسندانه و نیکو گشته باشد،بداند که توبه اش مورد قبول واقع شده است. ***** ۱٫ [ التوبة : ۱۱۷] ۲٫ [ التوبة : ۱۱۸ ] ۳٫ [ البقرة : ۱۸۷ ] ۴٫ رسول الله صلى الله عليه و سلم يقول : والله إني لأستغفر الله وأتوب إليه في اليوم أكثر من سبعين مرة . رواه البخاری رسول الله صلی الله علیه و سلم می فرمایند: سوگند به خداوند که من در روز بیشتر از هفتاد بار استغفار و توبه می کنم. . أنه يقبل التوبة إذا كانت بشروطها المصححة لها، وهي أربعة: الندم بالقلب، وترك المعصية في الحال، والعزم على ألا يعود إلى مثلها، وأن يكون ذلك حياء من الله تعالى لا من غيره ترجمه: خداوند سبحانه و تعالی توبه را از بندگانش می پذیرد آن زمان که با شروط صحیحش انجام پذیرد و آن چهار شرط می باشد: پشیمانی با دل، ترک گناه در حال، عزم نمودن به ترک گناه و اینکه گناه را به خاطر شرم از خداوند ترک کند و نه شرم از مخلوقات. الجامع لاحكام القرآن للقرطبی ۵ / ۹۱ ؛الناشر:دار احياء التراث العربي بيروت – لبنان ۱۴۰۵ – ۱۹۸۵ م ۶٫ اینکه در متن سخنان جناب استاد محمد آشنا شرط چهارم ذکر نگردیده است به این علت است که این شرط نزد سایر علماء عمومیت ندارد. والله اعلم ۷٫ فالتوبة رجوع مما يكره الى ما يحب و ليست مجرد الترك فان من ترك الذنب تركا مجردا و لم يرجع منه الى ما يحبه الرب تعالى لم يكن تائبا. ترجمه: پس توبه بازگشت از امر ناپسند ( نزد خداوند ) بسوی آنچه که مورد پسند است می باشد و توبه فقط به مجرد ترک گناه حاصل نمی شود ؛پس اگر کسی گناه را مجرداً ترک نمود و از آن گناه بسوی آنچه که خدا دوست می دارد بازنگشت او تائب ( توبه گذار) نخواهد بود. الفوائد لابن قیم ص ۱۲۷:الناشر : دار الكتب العلمية – بيروت الطبعة الثانية ، ۱۳۹۳ – ۱۹۷۳م ۸٫ إحیاء علوم دین ، ربع المنجیات ، کتاب التوبه ؛ که در آن امام غزالی به تفصیل تمامی معانی مربوط به توبه و شروط و نواقص و نواقض توبه را بیان کردند. ۹٫(النية): قصد الشيء مقترنا بفعله فإن قصده وتراخى عنه فهو عزم ؛ ترجمه:نیت: قصد چیزی است که آن قصد با فعلش در اقتران باشد اما اگر قصد و فعل با هم در اقتران نبودن آن عزم است. المنثور في القواعد للزرکشی ۳ / ۲۸۴ ؛الناشر : وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية – الكويت الطبعة الثانية ، ۱۴۰۵ هــ توجه:کما بیش در زبان فارسی و در بیشتر محاورات عامیانه اراده ( قصد ) ، عزم و نیت ، به یک معنا و مفهوم بکار برده می شوند و عامه ی مردم آنها را مترادف می دانند و ما اینجا بیان داشتیم که این سه کلمه عربی دارای تفاوت هایی هستند.

منبع: سلسله سخنرانی های دکتر محمد آشنا الطالبانی


Fatal error: Class 'Attachments' not found in /home3/faezin/public_html/wp-content/themes/32-Hedayat-2sweb.ir/single.php on line 12